The Katyn Massacre

The Katyn Massacre
by Bruce KennedyCNN Interactive Writer
In 1943, German soldiers discovered a mass grave in the Katyn forest near Smolensk in western Russia. The grave held the bodies of between 4,000 and 5,000 Polish army officers. Hoping to drive a wedge between the Soviet Union and its Western allies, Nazi officials publicized the grave and accused the Soviets of the massacre. Moscow denied the charge and claimed the Germans were attempting to cover up their own atrocity.
Despite evidence that the Kremlin was indeed behind the massacre, Britain and the United States chose to look the other way. London's wartime prime minister, Winston Churchill, opposed a call by the Polish government-in-exile for an investigation by the International Red Cross into the incident.
Following the war, at the Nuremberg war crime tribunals, the issue of Katyn was originally included on the list of crimes attributed to the Nazis. But it was later dropped, apparently out of concern that any revelations about the massacre would embarrass the Soviets.
It wasn't until 1990 that Soviet President Mikhail Gorbachev admitted Soviet involvement in the Katyn forest massacre. Two years later, the Russian government handed over to Polish President Lech Walesa previously secret documents showing that Soviet leader Joseph Stalin had directly ordered the killing of the Polish army officers.
Most of the victims in Katyn forest were Polish army reservists -- lawyers, doctors, scientists and businessmen -- who were called up to active service following the Nazi invasion of Poland in 1939. But instead of fighting the Germans, about 15,000 Polish officers found themselves prisoners of the Red Army, which had occupied eastern Poland under the terms of a secret Moscow-Berlin treaty.
In the spring of 1940, about 4,500 of these officers were taken by their Soviet captors to the Katyn forest. Most were then gagged, bound, shot once in the head and buried on the spot. The other Polish POWs were taken to other locations, where many of them were also executed. The mass liquidation killed off much of Poland's intelligentsia and facilitated the Soviet takeover of the nation.
The memory of the massacre was an open wound in Soviet-Polish relations throughout the Cold War, and it continues to strain ties between Warsaw and Moscow.
In 1995, Walesa and relatives of the Katyn forest victims attended a memorial service at the site of the massacre. Boris Yeltsin was invited to take part in the ceremonies but declined. The Polish media denounced the Russian president's decision.
"Boris Yeltsin's absence leaves a deeply unsettling message," said the Zycie Warszawy newspaper. "There has been no apology of the kind that Germany has long since made. This day could have been a symbol of reconciliation between two nations tragically marked by communism. Instead it is a bitter shame, and Katyn forest continues to cast its dark shadow."

God bless you, always watchful!

God bless you, always watchful!
Piotr Chmielinski
He tried to fulfil his mission till the end of his life. He did not think about himself. First of all he thought about his Homeland and the Association of Relatives of the Victims of Katyn (Rodzina Katynska) whom he served as a chaplain. Rev. Monsignor Zdzislaw Peszkowski died on 8 October 2007 at the age of 89. He was always full of energy. Even towards the end of his life he was very active. He took part in many ceremonies, conferences; he met many people. He knew how to tell stories; he was the soul of the party. He travelled a lot. ‘I often learnt about the place of his stay from the media’, says Fr Andrzej Tulej, the neighbour of Fr Peszkowski. The chaplain for the Association of Relatives of the Victims of Katyn did not avoid journalists. He was eager to make appointments with them and give interviews. ‘God bless you, always watchful!, he greeted us in his characteristic way in his flat in the Old Town in Warsaw.
His strength was our strength
The Relatives of the Victims of Katyn treated Fr Peszkowski as their elder brother or father. He was someone very important, someone to whom you could go with a request or a problem. ‘We felt his strength that gave us strength. The gap that is now will be difficult to bridge’, says Andrzej Skapski, the chairman of the Board of the Association, for KAI. ‘For us, for Relatives of the Victims of Katyn, he was the witness of the crimes, those horrible days; someone who was with our fathers to the very end in the camp in Kozielsk. And it was extremely important to us that we have the man who was present when they went to meet their deaths,’ adds Skapski. At the same time he reminds us that Fr Peszkowski spoke about the massacre of Katyn in Great Britain and the United States in those days when one was not allowed to speak about that in Poland. When we could found the Association of Relatives of the Victims of Katyn after 1989, he came to us as a man whose authority was known and he supported us using his authority,’ emphasizes Skapski. The news of the death of Fr Peszkowski moved Poland’s highest authorities, the government and the hierarchs of the Church. ‘He was an outstanding personality and I am very sorry that this man characterised by extraordinary dynamics of Polishness passed away’, said the Primate of Poland Cardinal Jozef Glemp. In turn, Kazimierz Michal Ujazdowski, Minister of Culture and National Heritage, stressed that Fr Peszkowski’s life showed how important the role of the Church in the Polish history was. ‘The merits of Monsignor Peszkowski as a wonderful chaplain for the Polish pro-independence immigrants, completely dedicated to the Relatives of the Victims of Katyn, cannot be overestimated. He had a big priestly heart and was known for his goodness. He fought for the truth and memory of his brothers in arms, killed and murdered on ‘the inhuman land’. We are very much obliged to him for that,’ said Ujazdowski after having heard of Fr Peszkowski’s death.
He miraculously escaped death
Fr Zdzislaw Peszkowski was born in Sanok in 1918. He loved scouting and he entered the School of Cavalry Cadets in Grudziadz. During the war he enlisted in the 20th Cavalry Regiment named after King John III Sobieski in Rzeszow. He became war prisoner in Russia and was in the camp of Kozielsk. ‘I miraculously escaped death in Katyn’, he recollected after years. After the war he entered the Major Seminary at Orchard Lake in the U.S.A. He was ordained to the priesthood in 1954. He studied at the Universities of Wisconsin, Detroit and London. He received Master of Theology degree and Doctor of Philosophy. He lectured pastoral theology and Polish literature. He was the chief chaplain for the Polish Scouting Association outside Poland and moderator of the Ministry to the Sick of Polonia. He returned to Poland in 1994. He was the chaplain for the Association of Relatives of the Victims of Katyn and the Murdered in the East. He did his best to keep the memory of the Murdered in the East. ‘When I became priest I celebrated my first Mass for my colleagues who were murdered in the East. When I returned to Poland I cared for the relatives of those who had been murdered in the East. My aim was that the relatives of the victims stopped being afraid. I gathered the relatives of the victims of Katyn from all Polish towns. I challenged them: build monuments to the victims of Katyn in every town. And they slowly mended their ways. They began speaking about Katyn’, recollected Fr Peszkowski. On another occasion he summarised his life, ‘My life was just one astonishment at the greatness and mercy of God.’
The article was based on my own information and the KAI news.

Trzebuska i Turza - "mały Katyń" pod Rzeszowem

Trzebuska i Turza - "mały Katyń" pod Rzeszowem
Nasz Dziennik, 2007-10-26
W ostatnich dniach lipca 1944 r. wojska sowieckie I Frontu Ukraińskiego wkroczyły na tereny Rzeszowszczyzny. Na mocy porozumienia z 26 lipca 1944 roku między PKWN a rządem ZSRS, na zajmowanych przez Armię Czerwoną ziemiach polskich znajdujących się strefie działań wojennych, położonych na zachód od tzw. linii Curzona, "władza najwyższa i odpowiedzialność we wszystkich sprawach dotyczących prowadzenia wojny" koncentrować się miały "w ręku wodza naczelnego wojsk sowieckich", tj. Stalina. Oznaczało to, iż ludność polska - zarówno osoby cywilne, jak i żołnierze AK - na tych terenach podlegała jurysdykcji sowieckich sądów wojskowych. Z chwilą wkroczenia Armii Czerwonej dowództwo Podokręgu AK Rzeszów przystąpiło do realizacji planu "Burza". Pomimo pomocy, jakiej Armia Krajowa udzieliła Sowietom, przekazując im informacje o rozlokowaniu wojsk niemieckich oraz współdziałając w walce z Niemcami, ujawnieni i zdekonspirowani żołnierze AK bardzo szybko stali się obiektem represyjnych działań sowieckiego kontrwywiadu wojskowego "Smiersz" oraz NKWD. Aresztowani akowcy trafiali m.in. do obozu we wsi Trzebuska nieopodal Sokołowa Małopolskiego. Na podstawie relacji świadków ustalono, że obóz w Trzebusce funkcjonował od 15 sierpnia do połowy listopada 1944 roku. Był to obóz przejściowy, w którym aresztowanych przetrzymywano przez krótki czas. Obóz zlokalizowany był na pastwisku gminnym w Trzebusce. Załogę obozu stanowili funkcjonariusze NKWD podlegający jednostce stacjonującej przy sztabie I Frontu Ukraińskiego Iwana Koniewa. Więźniami obozu w Trzebusce byli w przeważającej liczbie Polacy, żołnierze Armii Krajowej (w tym akowcy z terenu Obszaru Lwowskiego), którzy szli na odsiecz powstańczej Warszawie i w drodze zostali schwytani i rozbrojeni, a także osoby cywilne. Wśród więźniów obozu byli również dezerterzy z "ludowego" Wojska Polskiego oraz żołnierze sowieccy. Sąd znajdujący się w obozie orzekał różnie: skazani byli przymusowo kierowani do armii Berlinga, na wywózki w głąb ZSRS lub otrzymywali karę śmierci. Straceń dokonywano w lasach Turzy oddalonej o 3 km od Trzebuski. Teren pastwiska, na którym znajdował się były Dom Spółdzielczy, ogrodzono drutem kolczastym i wykopano 5 ziemianek wielkości 6 na 4 metry i głębokości 2 metrów. Ściany boczne ziemianek wyłożono drewnianymi okrąglakami, a stropy, które lekko wystawały nad ziemię, nakryto dachem z desek przysypanych warstwą ziemi. Wejścia do nich prowadziły przez założone w stropach klapy, włazy uchylane do góry; aby wejść lub wyjść używano drabin, które każdorazowo wpuszczano do środka. Obóz zajmował obszar około 50 arów. W domu rodziny Chorzępów, która została wykwaterowana, zamieszkał naczelnik obozu tytułowany "pułkownikiem kompanijnym", natomiast w drugim obejściu mieszkała 50-osobowa grupa żołnierzy stanowiąca straż obozu. Pilnowali oni obozu w dzień i w nocy, nie pozwalając na jakikolwiek kontakt z uwięzionymi. Pozostali oficerowie NKWD zostali zakwaterowani w okolicznych domach. Całość pastwiska - od brzegu rzeczki, poprzez podwórze zabudowań rodziny Baków, południową granicę posesji Chorzępów i skosem znów ku rzece - opasano dwumetrowym ogrodzeniem z drutu kolczastego. Nocą obóz był patrolowany przez wartowników z psami. Zadanie owych żołnierzy polegało na doprowadzaniu więźniów na przesłuchania lub sądy. Obóz był gotowy w ciągu tygodnia, a w międzyczasie nastąpiły wysiedlenia mieszkańców najbliżej położonych budynków. Jednych gospodarzy usuwano do stajni lub na strych, inni mogli mieszkać w kuchni, z obowiązkiem usługiwania stacjonującym w ich domach oficerom NKWD. Obozową codzienność charakteryzował strach i niepewność jutra oraz brak jakichkolwiek kontaktów ze światem zewnętrznym. W ziemiankach panowała ciemność, a jedynym oknem na świat i wywietrznikiem był właz wejściowy. Wewnątrz panował zaduch i ciasnota, natomiast na ziemi rozrzucono siano z dużego stogu pośrodku obozu. Ziemianki mogły pomieścić około stu więźniów. Stłoczeni spali na ziemi jeden obok drugiego. Miejsca było tyle, że można było leżeć tylko na jednym boku. Warunki panujące w byłym Domu Spółdzielczym były podobne do tych w ziemiankach, ponieważ okna zabito deskami, a dopływ powietrza był niewielki, natomiast w drzwiach wycięto wizjery. Wewnątrz budynku znajdowały się cztery pomieszczenia, m.in. sala boczna, sklep, magazyn i sień. Na betonowych podłogach rozrzucone było siano. W budynku tym stale więziono 150-200 osób. Rotacja w obozie była bardzo duża, pobyt trwał nie dłużej niż miesiąc. Szacuje się, że jednorazowo w obozie trzymano 250 więźniów, natomiast przeszło przez niego 1700-2500 osób. Zamordowano przypuszczalnie trzystu skazańców. Więźniów wyprowadzano trzy razy dziennie, o świcie i wieczorem na mycie oraz w południe na 20-minutowy spacer. Co dziesięć dni osadzonych zabierano do łaźni, a ich rzeczy do prania, przy okazji wszystkim strzyżono głowy i brody. W pobliskim potoku zainstalowano pompę, która czerpała wodę do mycia. Nie było oczywiście żadnych sanitariatów i latryn, a potrzeby fizjologiczne więźniowie załatwiali czwórkami nad wykopanym uprzednio rowem, nad którym umocowano żerdź. Wyżywienie składało się z gorzkiej herbaty - był to wywar z żołędzi, gałązek i ziół, kromki chleba, oraz rzadkiej zupy z kawałkami ziemniaków i makaronu, nalewanej do blaszanych talerzy. Kuchnia polowa mieściła się w pobliskich zabudowaniach, oddalona od obozu o 150 metrów. Cyklicznie przesłuchania odbywały się w kilku domach we wsi i trwały od kilku do nawet kilkunastu godzin, a przeprowadzali je oficerowie NKWD, którzy co pewien czas się zmieniali. Niektórzy więźniowie poddawani byli torturom psychicznym, a mianowicie kazano im wykopać grób w turzańskim lesie, następnie musieli stanąć nad brzegiem dołu, po czym odczytywano im wyrok śmierci. Strzały, które padały w powietrze ponad ich głowami, miały na celu zastraszenie więźniów oraz wymuszenie zeznań. Rozprawy odbywały się w Domu Spółdzielczym, a sędziami byli oficerowie NKWD, którzy mieszkali na miejscu lub dojeżdżali na teren obozu przeważnie w czwartki. Więźniowie po wyroku nie wracali do swoich ziemianek. Tych, których skazano na śmierć, przenoszono do ziemianki nr 1, znajdującej się przy bramie i wartowniach. Pozostałych wywożono do łagrów rozsianych po całym ZSRS. Wyroki odczytywano około południa, a dokonywał tego oficer nad uchyloną klapą ziemianki, co trwało około pół godziny. Cała procedura powtarzała się w każdy czwartek. Wywózki skazańców odbywały się tego samego dnia wieczorem w całkowitych ciemnościach. Więźniów załadowywano na samochód ciężarowy. Byli nadzy bądź tylko częściowo mieli na sobie bieliznę oraz związane z tyłu ręce. Skazani, którzy siedzieli na podłodze ciężarówki, byli eskortowani przez siedzących po obu stronach samochodu wartowników z pepeszami. Za samochodem ciężarowym podążała asysta w osobowym łaziku, w którym znajdowało się 4 oficerów. Samochód ten oświetlał z tyłu drogę, uniemożliwiając więźniom ewentualną próbę ucieczki. Pojazdy kierowały się w stronę lasu w Turzy i już do Trzebuski nie wracały. Egzekucji dokonywano na miejscu. Ofiary były albo całkowicie obnażone, albo tylko w bieliźnie i w chwili mordu stały lub klęczały nad brzegiem mogiły. Więźniowie pozbawiani byli życia strzałem w tył głowy. W niektórych przypadkach stwierdzono, że skazańcom odbierano życie za pomocą noża, bagnetu bądź innego ostrego narzędzia. Ofiary nie miały możliwości obrony, gdyż ich ręce były skrępowane kablem telefonicznym, paskiem skórzanym lub sznurem. Egzekutorzy odbierali więźniom życie za pomocą pojedynczego strzału bądź - jak stwierdzono w jednym przypadku - używając ich aż 4. Natomiast w innych przypadkach stwierdzono, że ofiarom wiązano na szyjach strzępy ich własnych ubrań. W materiał wbijano nóż, który docierał do szyi, uśmiercając skazańca. W ten sposób oficerowie NKWD "nie brudzili sobie mundurów krwią". Te hipotezy potwierdza relacja Jana Chorzępy, któremu pod wpływem alkoholu zwierzył się komendant obozu: "Powiedział jeszcze, że zdaje sobie sprawę, że Bóg zabrania tego robić, ale on musi, bo tak karze Stalin. Dodał jeszcze, że nabój kosztuje kopiejkę, dlatego muszą ludzi "rezać" i ręce ma całe we krwi". Kolejną relację złożyła Anna Nowak z Trzebuski, w której domu zamieszkał oficer sowiecki w stopniu majora: "Mąż zauważył, że major ostrzy u siebie nóż, który zawsze nosił przy szerokim pasie spodni. Nóż ten był w pięknej złoconej oprawie, miał długość około 30 cm, a na końcu był lekko zakrzywiony. Któregoś dnia major wyszedł z naszego domu i oprócz hełmu na głowie był zupełnie nagi. Był pijany i strzelał z pistoletu do ścian. Mąż zwrócił się do niego z pytaniem: Co pan robi?, a wówczas on odpowiedział: mam całe ręce we krwi". Hipotezę dotyczącą sposobów mordu potwierdziły także oględziny dokonane jeszcze w 1944 r. przez żołnierzy AK, jak również ekshumacja szczątków ofiar przeprowadzona na początku lat 90. Ciała pomordowanych ułożone zostały w 3 warstwach, a mogiły natychmiast starannie zamaskowano mchem i igliwiem. Często zdarzało się, że na grobach sadzono drzewka. Mord w Turzy porównywany jest do zbrodni dokonanej w Katyniu. Samo miejsce kaźni wymownie nazwane jest "małym Katyniem". Technika mordu w Turzy nie różniła się w sposób istotny od metody zastosowanej przez oprawców sowieckiego aparatu bezpieczeństwa w Katyniu, Twerze czy Charkowie. Przy porównaniu wszystkich wymienionych miejsc kaźni wyłania się pewien standard wykonywania kary śmierci przez organy bezpieczeństwa państwowego ZSRS. Największy nacisk kładziono na skuteczność, stąd chętnie stosowaną metodą egzekucji był strzał z broni krótkiej w tył głowy, dający największą pewność natychmiastowego uśmiercenia. Kluczowym elementem działania było całkowite zaskoczenie skazańca. Egzekucji dokonywano w pobliżu, nad wcześniej wykopanym dołem. Brak śladów przedśmiertnej walki nasuwał wytłumaczenie, iż ofiary musiały być obezwładnione przed śmiercią. Skrępowanie rąk z tyłu wyjaśniano prewencją wobec ofiar młodych i silnych fizycznie. Ofiary na miejsce kaźni były dowożone samochodami pod silną eskortą. Egzekucji dokonywano w zalesionych terenach w miejscu niedostępnym dla oczu postronnych świadków. W lesie turzańskim, podobnie jak w katyńskim, mordercy starali się jak najdokładniej zatrzeć miejsce zbrodni, sadząc drzewa na grobach ofiar. Wśród więźniów Trzebuski znaleźli się m.in. oficerowie Sztabu Okręgu AK Lwów aresztowani z końcem lipca 1944 roku w Żytomierzu. W wysiedlonych domach w pobliżu obozu przetrzymywano gen. Władysława Filipkowskiego ps. "Janka", komendanta Obszaru Południowo-Wschodniego AK, oraz jego adiutanta ppor. Zygmunta Łanowskiego ps. "Damian". Więziono także innych oficerów lwowskiej AK, a mianowicie zastępcę gen. Filipkowskiego płk. Franciszka Studzińskiego ps. "Rawicz", komendanta Okręgu AK Lwów płk. Stefana Czerwińskiego ps. "Karabin", szefa sztabu i oddziału II ppłk. Henryka Pohoskiego ps. "Walery". Wspomniana delegacja Komendy Obszaru Lwów została wezwana na rozmowy przez stronę sowiecką do Żytomierza. Zaproszenie to przywiózł płk Wiktor Grosz, który był wysłannikiem gen. Żymierskiego. Rozmowy miały dotyczyć włączenia V Dywizji Piechoty AK do wspólnej walki z Niemcami. W Żytomierzu delegacja spotkała się z gen. Żymierskim i ppłk. Marianem Spychalskim oraz oficerami NKWD, na czele których stał oficer o nazwisku Iwanow. Rozmowę prowadzili wyłącznie oficerowie NKWD. W nocy gen. Filipkowski oraz towarzyszący mu oficerowie zostali aresztowani. Następnie drogą przez Kijów przewieziono ich do obozu NKWD w Trzebusce, dokąd dotarli w sierpniu 1944 roku. Tam rozdzielono ich i intensywnie przesłuchiwano. Na początku września 1944 roku zostali przewiezieni przez Lwów do obozu w Charkowie. Wszyscy oficerowie pod koniec lat 40. powrócili do kraju. Wśród więzionych znajdowali się również: hrabia Jan Drohojowski spod Jarosławia, Szczepan Bajerski z Jarosławia - st. wachmistrz kawalerii, Władysław Haduch - wicestarosta z Sanoka. Prawdopodobnie po przeprowadzonej przez żołnierzy AK akcji rozrzucenia w okolicy ulotek o zbrodni w lesie turzańskim obóz w Trzebusce zlikwidowano. Spowodował to przyjazd gen. Koniewa. Po rozmowie z komendantem obóz przestał istnieć, a ślady po jego obecności starannie zatarto. Na początku lat 90. w wyniku śledztwa, które prowadziła Prokuratura Wojewódzka w Rzeszowie, udało się zlokalizować w Turzy 5 mogił. Wydobyto z nich wówczas szczątki 17 ludzi. W trzech przypadkach uzyskano wysoce prawdopodobną identyfikację zmarłych. Były to szczątki żołnierzy Armii Krajowej z placówki w Ropczycach: Zdzisława Łaskowca ps. "Monter", Zdzisława Brunowskiego ps. "Cygan" i Eugeniusza Zymroza ps. "Macedończyk". Rosjanie bardzo szybko i dokładnie zatarli pozostałości po obozie w Trzebusce. Ziemianki, w których przetrzymywano więźniów, zostały przekopane, po czym je zasypano, a znajdujące się w nich drewniane okrąglaki wyciągnięto. Nie pozostał żaden materialny ślad po więzionych tu ludziach. Prowadzone śledztwo nie zdołało ustalić dokładnej liczby osadzonych i zamordowanych oraz ich danych personalnych. Zebrany materiał nie pozwala ustalić informacji o żołnierzach, którzy nadzorowali działalność obozu, ani tych, którzy byli prokuratorami i sędziami. Odpowiedzi na szereg pytań z pewnością dostarczyć mogą archiwa Kijowa i Moskwy, jednak w latach 90. były one niedostępne, co uniemożliwiło kontynuowanie śledztwa i dojście do całej prawdy. 7 maja 2004 r. Oddziałowa Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Instytutu Pamięci Narodowej w Rzeszowie umorzyła śledztwo.
Michał Kalisz, IPN Rzeszów

Wajda has crafted films from tragic episodes in Poland's history

Film reopens Poland's Katyn wound
By Brian Hanrahan
Diplomatic correspondent, BBC News

Wajda has crafted films from tragic episodes in Poland's history
Andrzej Wajda has always been a controversial film-maker.

He angered the communist rulers of Poland with trenchant portraits of the wartime Warsaw uprising and the suppression of the Solidarity movement.

But he told me that Katyn was the film he never believed he would make. He knew the communists would stop him, and never thought the communist system would fall in Poland.

But it did, and the film had a premiere in Warsaw on 17 September - the anniversary of the day that Soviet troops entered Poland in 1939.

Katyn is a bleak portrayal of how Soviet troops carried away thousands of Polish officers and intellectuals, imprisoned them in camps and then systematically executed them in 1940.

Mass graves were discovered by German troops in 1943 in Katyn Forest, near the western Russian city of Smolensk. But the Soviet Union always denied responsibility for the massacres. It blamed the Germans and forced the post-war Polish state to do the same.

Wajda's father was one of the executed officers, and he grew up with what he calls the Katyn lie.

"After 1945 the Katyn lie became the basis of the Soviet-Poland friendship," he says.

"Of course, the Soviets wanted us to believe it was the Germans who had committed this crime. However, it slowly came to us that it couldn't have been the Germans, it must have been the Soviets. The lie was given to us in school, everywhere, we were just hearing the lie."

'Best medicine'

Wajda is now 81, and many believe this will be his last major film.


The Katyn film was delayed until communism had been swept away

I asked him what impact he thought it would have on Poland. Would people feel cleansed? Did he think it would change the debate?

"If my film has an impact I hope it's going to be atoning, soothing, because for the first time the crime - the lie - has been shown on the screen," Wajda says.

"The best medicine, the best remedy for political and social problems is to show them and to speak truly about them. So, I hope that it's going to soothe people because we have finally shown the truth."


Missing fathers

In her small flat in central Warsaw, Jolanta Klimowicz has an envelope with a handful of faded brown photos of her father, who was also killed in the Katyn massacre.

All of us, the Katyn children, are obsessed with the tragedy of Katyn

Jolanta Klimowicz

She was 10 when her father was taken away. The family were never told what had happened to him, and for years her mother hoped that one day he would return from a Soviet prison camp.

But the subject was taboo, so she could not talk to anyone about it.

The Polish communist government blocked all public debate. The families could not even comfort each other.

"All of us, the Katyn children, are obsessed with the tragedy of Katyn and what happened to our fathers. But I remember him, even his smell I remember," Jolanta says.

'Crime and lie'

I asked Wajda if he had found it difficult to make a film on a subject in which he was so emotionally involved.

He answered: "My problem was: what was to be the subject of this film? Was it the officers? That would make it a political movie. Was it my mother, or the women waiting for the officers? That would make it a psychological movie. And that was a very difficult decision to make.


More than 21,000 army officers and intellectuals were shot at Katyn
"I realised these two elements had to come together because on the screen we have to see both the officers and the women. And they are being lied to. We have two subjects here: we have the Katyn crime and then the Katyn lie."

Millions of Poles died in World War II.

It was with some difficulty that I found the Katyn cross - one granite memorial among thousands in Warsaw's military cemetery. But here the flowers and ribbons were fresh.

Politically sensitive

The Soviet Union only released documents acknowledging the massacres in 1990, and the long cover-up means the issue is still current in Polish politics.

A general election is under way in which the government wants to make responsibility for Poland's communist past a central issue.

Wajda worried that his film might become part of the political debate, but so far he has managed to avoid that.

"I am not taking any photos with politicians, I am not giving any political interviews. I am not taking part in the elections - apart from as a citizen, of course. So I am trying to do everything to save my film from being used as a means of political propaganda."

The Polish army runs a small Katyn museum which documents the discovery of the bodies.

Visiting it is a wrenching experience. It has gruesome pictures of the graves and the piles of personal belongings excavated from them - a jumble of spectacles, cigarette cases and boots.

About 40,000 people visit it annually, but I pressed Wajda on whether his film - being seen by millions of people across the country - could not help but change the way people thought about the massacres and relations with Russia.

"I wanted this film to be a farewell, an end to this subject. What I didn't want was for it to cause any political problems, any conflicts. I just wanted it to end the subject.

"Despite the fact it was a crime, I don't believe it should be followed by consequences in the form of any criminal charges for the people involved.

"I think it is very important that this film doesn't become a means of political manipulation."

Finally he added firmly: "I don't owe anything to anybody, this film was not made with public money, so I don't owe anything to any politician."

Katyń - pamięci oficerów Wojska Polskiego zamordowanych przez komunistyczny totalitaryzm sowiecki na całym obszarze imperium zła po 17 września 1939.

Obejrzałem dzisiaj KATYŃ ... moja dziewczyna płakała przez cały film, na końcu pokazanie jak ruscy mordowali oficerów Polskich było masakrą, Wajda nie ubarwiał tego ale pokazał tak jak to po prostu było, przez to widać jacy ludzie mogą być bezduszni


Katyń - pamięci oficerów Wojska Polskiego zamordowanych przez komunistyczny totalitaryzm sowiecki na całym obszarze imperium zła po 17 września 1939.
Taki napis znajduje się na Pomniku Katyńskim w samym sercu Warszawy, na placu Zamkowym, w cieniu kolumny króla Zygmunta trzymającego krzyż i miecz. Ten napis to maksimum treści przy minimum słów.
Ten napis - jak żaden inny - najpełniej oddaje ogrom zbrodni sowieckiej, której symbolem stał się Katyń. Bowiem w samym Katyniu zamordowanych zostało "tylko" niespełna 5 tysięcy polskich oficerów. Około 20 tysięcy pozostałych mordowano w Miednoje, Charkowie, Kuropatach, Bykowni i na całym ogromnym terytorium właśnie "imperium zła". Także w kazamatach przy ulicy Rakowieckiej i Oczki, bo przecież Polska Ludowa po 1944 r. stanowiła również integralną część imperium sowieckiego, które pod szyldem Układu Warszawskiego sięgało od Sachalinu po Łabę.
Proszę zwrócić uwagę na datę na pomniku na placu Zamkowym: po 17 września 1939 r. - i brak daty końcowej, gdyż takiej właściwie nie ma.
Reżim komunistycznego totalitaryzmu, znacząco złagodzony w represjach, w swej zbrodniczej doktrynie i rządach przetrwał niemal do końca XX wieku. W Rosji trwa do dziś. Aleksander Kwaśniewski - towarzysz Kwaśniewski, był istotnym elementem tego totalitarnego reżimu. Komunistyczny aktywista młodzieżowy został wyznaczony na redaktora naczelnego kilku gazet przez Komitet Centralny komunistycznej partii. W stanie wojennym generał-
-dyktator Jaruzelski wytypował go na swego późniejszego następcę. Tak Kwaśniewski został szefem pozornie mało ważnego ministerstwa sportu. Pozornie - albowiem w Rosji Sowieckiej i w całym Układzie Warszawskim sport i turystyka podlegały KGB i innym tajnym służbom. Było tak z wielu powodów i Kwaśniewski wielokrotnie w ciągu roku (!) wyjeżdżał do Rosji po instrukcje. Twarz młodego towarzysza Kwaśniewskiego musiała zostać wtedy dobrze zapamiętana w Rosji, skoro po latach - w 2005 r. - generał KGB i prezydent Putin powiedział publicznie: "Kwaśniewski był kiedyś bardzo dobrym komsomolcem...".
Oportunizm, konformizm, cynizm kłamcy oraz komunistyczne wychowanie - wszystko to predysponowało Kwaśniewskiego do uczestniczenia w zmowie i w mechanizmie zatajania prawdy o Katyniu. Wyjątkowo haniebne było jego zachowanie jako prezydenta nad grobami oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Charkowie: pijany, chwiejący się i pochylony, jakby chciał wymiotować na tych, którzy zginęli za Polskę. Alkohol czyni człowieka przezroczystym i Kwaśniewski pokazał wówczas, jak marnym człowiekiem jest prezydent RP.
Ale wtedy w Charkowie przynajmniej nic nie mówił. W ubiegłym tygodniu w Kijowie wódka znowu uczyniła Aleksandra Kwaśniewskiego przezroczystym, ale tym razem powiedział to, co naprawdę myśli. Usłyszeliśmy, że generał KGB Putin jest jego wielkim przyjacielem, a Rosja powinna zostać członkiem NATO. Kwaśniewski poparł też publicznie promoskiewskiego, uzależnionego od Kremla premiera Ukrainy Janukowycza.
Występ w Kijowie nie był tylko pijackim incydentem, jak chcą zbagatelizować sprawę towarzysze z LiD, już kreujący Kwaśniewskiego na nowego premiera Polski. To, co zobaczyliśmy w telewizji, to była "twarz LiD", a zarazem wizerunek ohydnego pijaka. Ale to, co usłyszeliśmy, to było coś dużo gorszego: Aleksander Kwaśniewski naruszył rację stanu Polski, a być może, zamroczony alkoholem, ujawnił swą agenturalność wobec Rosji w ogóle, a nie jedynie wobec pułkownika Ałganowa z KGB.

Józef Szaniawski

Albo oskarżenie, albo umorzenie

Albo oskarżenie, albo umorzenie
Nasz Dziennik, 2007-09-20
Rosjanie blokują Polsce dostęp do 180 tomów akt katyńskich


Czy śledztwo katyńskie ma szanse na zwieńczenie sformułowaniem aktu oskarżenia? Prowadząca je prokurator Małgorzata Kuźniar-Plota z warszawskiego oddziału IPN wskazuje na ogromną ilość materiałów oraz przesłuchiwanych świadków. Dodatkową trudność w śledztwie sprawia "chłodne" stanowisko strony rosyjskiej w kwestii udostępniania materiałów. Te z kolei mogą mieć istotne znaczenie w ewentualnym sformułowaniu aktu oskarżenia. IPN obawia się, że może dojść do takiej sytuacji, iż bez otwarcia rosyjskich archiwów śledztwo utknie w martwym punkcie.

- Śledztwo katyńskie trwa już trzeci rok. Wszczęto je 31 listopada 2004 roku. Przesłuchaliśmy do tej pory około 2200 osób, głównie w charakterze świadków pochodzących zazwyczaj z rodzin zamordowanych. Ponadto gromadzony jest materiał dowodowy w postaci różnych dokumentów archiwalnych - informuje prokurator. W jej opinii, trudno jest określić, jak długo będzie trwało śledztwo, prawdopodobnie jeszcze przez kilka lat. - Stajemy przed takim problemem, że musimy ustalić, do czego zobowiązuje nas ustawa o IPN, rodzinę każdego z tych zamordowanych, a jest ich prawie 22 tys. osób. Zatem mamy tu ogromną rzeszę ludzi, a nie dysponujemy jakimiś obszernymi danymi na ich temat, a niekiedy w ogóle nie wiemy, czy i jakie rodziny posiadali - podkreśla. Trudności w toczonym śledztwie potęguje obojętność Rosjan na udostępnienie ich materiałów. - Mam nadzieję, że zmiana nastąpi w podejściu strony rosyjskiej do naszego wniosku o udzielenie międzynarodowej pomocy prawnej, który skierowaliśmy do Prokuratury Generalnej Federacji Rosyjskiej. Prosiliśmy w nim o ukazanie nam w całości wszystkich materiałów dotyczących śledztwa. Dotychczas okazano nam 67 tomów dokumentów. Do pozostałych, według naszych doniesień, 110-180 tomów nie mamy dostępu. Jeżeli Rosjanie nie okażą nam tych materiałów, można się spodziewać, że nasza wiedza w śledztwie będzie uboższa. Należy domniemywać, iż są one bardzo istotne. Kiedyś będziemy musieli stanąć przed takim dylematem, że jeżeli strona rosyjska nadal będzie je utajniać, nie będziemy dysponować zawartymi w nich cennymi informacjami. Jeżeli Rosjanie zadeklarują się, że nigdy nam ich nie udostępnią, będzie musiała zapaść jakaś nasza decyzja końcowa, uwzględniająca ten niepełny stan naszej wiedzy - martwi się prokurator Kuźniar-Plota.
W przeciwieństwie do Rosji inne kraje nie stwarzają większych problemów z okazywaniem dokumentów dotyczących zbrodni katyńskiej. - Uzyskaliśmy wierzytelne kopie materiałów z Prokuratury Wojskowej z Kijowa na Ukrainie. Są one dosyć obszerne. Zostały uprzednio wybrane przez naszych prokuratorów, którzy byli jesienią ubiegłego roku w tamtejszej prokuraturze, gdzie zapoznali się z udostępnionymi aktami i dokonali selekcji. Następnie strona ukraińska skserowała je i przysłała do Polski. Zostaną one przetłumaczone. Wśród materiałów przekazanych przez stronę ukraińską znajduje się ważny dokument w postaci tzw. ukraińskiej listy katyńskiej. Jego doniosłość polega na tym, że nie jest to tylko kserokopia, mająca charakter nieprocesowy, ale kserokopia, której zgodność potwierdzona jest z oryginałem. Ma ona zatem znaczenie procesowe - co warto podkreślić - mówi prok. Bogusław Czerwiński, naczelnik Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu IPN w Warszawie.
Prokurator Kuźniar-Plota zaznacza, że każde śledztwo musi mieć swój kres. - Może ono być zakończone aktem oskarżenia albo postanowieniem o umorzeniu. Jeśli nie będziemy mogli zgromadzić materiałów, które pozwolą na ustalenie konkretnych sprawców, ich zakresu odpowiedzialności i tego, że one jeszcze żyją, wtedy nie będzie można sformułować aktu oskarżenia, a to oznacza umorzenie sprawy - konkluduje.

Jacek Dytkowski

Polska nigdy nie usłyszała od Rosji: przepraszamy za Katyń

Polska nigdy nie usłyszała od Rosji: przepraszamy za Katyń
Nasz Dziennik, 2007-09-18
Jesteśmy tu, żeby znowu powiedzieć: pamiętamy i nie zapomnimy, przebaczamy - mówił wczoraj nad mogiłami polskich oficerów pomordowanych w Katyniu biskup polowy Tadeusz Płoski. Prezydent Lech Kaczyński podkreślił, że zależy mu na dobrych stosunkach z Rosją, ale muszą być one oparte na prawdzie.
W 68. rocznicę sowieckiej agresji na Polskę cmentarz wojenny w Katyniu nawiedziły Rodziny Katyńskie, które modliły się nad grobami swoich najbliższych.

Wczorajsze uroczystości w Katyniu rozpoczęła Msza św. w intencji pomordowanych przez NKWD w 1940 r. polskich oficerów. W homilii ks. bp Tadeusz Płoski, ordynariusz polowy Wojska Polskiego, podkreślił, że tak długo, jak było można, Sowieci ukrywali prawdę o Katyniu. Dopiero 13 kwietnia 1990 r. Michaił Gorbaczow oficjalnie przyznał, że zbrodnia była dziełem NKWD. - Od tego czasu polski rząd, rodziny pomordowanych i Polska nigdy nie usłyszeli słowa "przepraszam" - powiedział ordynariusz polowy. - Jesteśmy tu, żeby znowu powiedzieć: pamiętamy i nie zapomnimy, przebaczamy - dodał ks. bp Płoski.
Nad grobami poległych modlili się także przedstawiciele innych wyznań.
- Na przeszłość należy spojrzeć spokojnie, z rozwagą, ale z szacunkiem dla prawdy, nawet jeśli ta prawda jest tragiczna - powiedział Lech Kaczyński nad grobami oficerów.
Prezydent podkreślił, że Polska chce dobrych stosunków z Rosją i by te stosunki były oparte na prawdzie.
- Przybyliśmy tutaj, żeby oddać hołd tym, którzy zginęli, ponieśli męczeńską śmierć. Będziemy o ich męczeństwie i cierpieniach ich rodzin pamiętać - podkreślił prof. Kaczyński.
Prezydent złożył także wieniec i oddał hołd rosyjskim ofiarom NKWD, które spoczywają obok polskich oficerów.
Na groby swoich bliskich przybyło kilkudziesięciu przedstawicieli Rodzin Katyńskich. Dzieci, wnuki oficerów nie kryły wzruszenia, składając kwiaty i paląc znicze przed tablicami z nazwiskami ich najbliższych. - Jestem tu czwarty raz i za każdym razem nie mogę się powstrzymać od łez - powiedział Juliusz Wiernicki, którego ojciec spoczywa w Katyniu.
- Przyjechałem, by oddać hołd dziadkowi i wujowi, którzy zginęli w Katyniu - powiedział nam Adam Kowalski z Mogilna. Przywiózł ziemię z miejsca urodzenia swojego dziadka i rozsypał na katyńskich mogiłach. Podkreślił, że pamięć o Katyniu wszczepiła mu babcia, która do końca swoich dni wierzyła, że jej mąż wróci. Czytaj też w dziale Polska.

Andrzej Kulesza, Katyń
Prisoners Of An Undeclared War
by RIA Novosti


When Russia was recognized as the de facto successor to the U.S.S.R. it inherited not only its property, nuclear arsenal and a huge foreign debt, but also the heavy, often unbearable, burden of historic responsibility for the policies and actions of former regimes.

A new feature film from the outstanding film director Andrzej Wajda, which will be released in the next few days, serves as a timely reminder of this. It is devoted to the Katyn tragedy -- a sensitive issue, which has marred Russian-Polish relations for years. Wajda, who lost his father in the Katyn forest, has said more than once that he does not wish his film to be political. But films have a habit of taking on a life of their own, regardless of their director's wishes, and once it is released it may well be seized on by others as a political weapon.

The facts of the matter seemed to have been finally established in 1990, when TASS issued its first statement on the Katyn tragedy. It admitted that the officers imprisoned by the Red Army during partition of Poland had been killed by the NKVD. Two years later, Boris Yeltsin handed Polish President Lech Walesa materials from a secret folder, which successive Communist Party general secretaries had kept under lock and key. This file included an excerpt from protocol #13 of the Central Committee Politburo session of March 5, 1940, which passed a death sentence on Polish officers, policemen, government officials, landlords, factory owners and other "counterrevolutionary elements" who were kept in forced labor camps (14,700) and prisons in western Ukraine and Byelorussia (11,000).

The same protocol ordered a review of cases, in absentia and without filing charges. As a result POWs from the Kozel camp were shot in the Katyn forest near Smolensk, while those detained in Starobelsk and Ostashkov were taken to local execution sites. In a secret memo to Nikita Khrushchev in 1959, KGB chief Alexander Shelepin reported that about 22,000 Poles had been killed. More than 200,000 relatives of POWs, and almost as many Poles from the "Soviet-liberated" territories were deported to exile in Kazakhstan, Siberia and the North.

These are hard facts. After 50 years of secrecy and cover-up, the Soviet and Russian presidents admitted the Stalinist regime's responsibility for this heinous crime. Memorials in honor of Polish POWs rose at their burial sites. Repeating Willy Brandt's iconic act of contrition, Boris Yeltsin knelt before the monument to the Katyn officers at a military cemetery in Warsaw.

But the question of repentance has refused to be laid to rest. On the eve of Vladimir Putin's visit to Poland in 2002, President Aleksander Kwasniewski demanded official apologies from his Russian counterpart. The current Polish leader Lech Kaczynski still insists on them.

Although Putin has apologized for the past in Budapest and Prague, he is unlikely to do so in Poland. During that visit to Poland in 2002, he refused to draw comparisons between Nazi and Stalinist crimes, instead suggesting that it might be possible to extend the Russian law on the rehabilitation of victims of Stalinism to the Polish citizens involved. But when campaigners from Memorial, a Moscow based human rights group, appealed to a Moscow court for the relatives to be granted the status of victims of political repression, the answer was a categorical "no".